Urok niemożliwości (tytuł oryg. Le charme des impossibilités, reż. Nicolás Buenaventura Vidal; produkcja: Les Films du Rat, Gloria Films, Institut National de l’Audiovisuel, Francja 2007; wersja oryginalna w językach: francuskim, niemieckim i polskim, napisy angielskie; czas trwania: 1 godz. 15 min).

Urok niemożliwości to francuski film dokumentalny i muzyczny przedstawiający hipotezy dotyczące powstania Quatuor pour la fin du temps (Kwartetu na koniec czasu) Oliviera Messiaena, stworzonego w nazistowskim obozie jenieckim Stalag VIII A w Görlitz (dzisiejszy Zgorzelec) na przełomie 1940/1941 r. Głównym bohaterem relacji jest polski podchorąży Zdzisław Nardelli – po wojnie literat i poeta, a od lat 60. wybitny twórca radiowy i dyrektor Teatru Polskiego Radia w Warszawie. Ponadto w filmie prezentowane też są świadectwa obecnych w obozie muzyków francuskich i innych francuskich jeńców, i oczywiście relacja samego kompozytora. Dowiadujemy się wiele o życiu codziennym w obozie, a także działalności kulturalnej więźniów. Poznajemy warunki, w jakich zimą 1941 r. dzieło Messiaena miało swoją premierę w obozie jenieckim. W filmie, w odtworzeniu prawykonania Quatuor pour la fin du temps w stalagu, biorą udział wybitni soliści francuscy: skrzypek Régis Pasquier, klarnecista Paul Meyer, wiolonczelista Roland Pidoux oraz pianista François-René Duchâble. Ta powstała w obozie jenieckim kompozycja Messiaena dzisiaj jest uznawana za arcydzieło muzyki XX w., a także symbole nadziei i wiary w podstawowe idee humanistyczne.

Przed pokazem zapraszamy na wykład Jerzego Stankiewicza pt. „Olivier Messiaen w jenieckim kręgu polskich artystów i inteligencji w Stalagu VIII A w Görlitz. Powstanie Kwartetu na koniec czasu”, który będzie wprowadzeniem do filmu i złożonego problemu genezy dzieła Messiaena, wielkiego klasyka XX wieku. Podczas prelekcji dowiedzą się Państwo, jak ważny dla rozwoju twórczości kompozytora był ten utwór, jak wyjątkową pozycję zajmuje dziś w wykonawstwie i repertuarach wielu instytucji na świecie oraz jaką rolę w tworzeniu opiekuńczego otoczenia i warunków do pracy kompozytorskiej Messiaena w Stalagu VIII A w Görlitz odegrali polscy więźniowie. Jerzy Stankiewicz – muzykolog i historyk, już na początku studiów muzykologicznych na Uniwersytecie Warszawskim zafascynował się twórczością i światem Oliviera Messiaena. Jako stypendysta rządu francuskiego był stażystą w klasie kompozycji i analizy kompozytora (Conservatoire Supérieur de Musique w Paryżu, 1977). W późniejszych latach pozostawał w bliskim kontakcie z artystą; przedstawił w Polskim Radiu wieloodcinkowe monografie radiowe: Dzieła Oliviera Messiaena oraz Mistrzowskie interpretacje dzieł Oliviera Messiaena (1978–1981), a po śmierci kompozytora nowy cykl – Inny świat Oliviera Messiaena (1992–1993). Zainicjował 25 polskich premier utworów Messiaena. Był kierownikiem artystycznym dwóch festiwali poświęconych twórczości kompozytora, które odbyły się w Krakowie w 1989 r. i 2002 r. Prowadzi badania dotyczące genezy powstania Quatuor pour la fin du temps, niewoli Messiaena i działalności polskich jeńców w Stalagu VIII A w Görlitz oraz recepcji muzyki kompozytora w świecie współczesnym.