Tryton to interwał muzyczny. Oznacza odległość między dwoma dźwiękami równą sześciu półtonom. Jest zupełnie inny od bliskich mu konsonansów kwarty i kwinty czystej. Podczas gdy kwarta i kwinta w postaciach melodycznych rozpoczynają wiele muzycznych przebojów – na przykład kolędę We Wish You a Merry Christmas czy słynny temat otwierający każdy z filmów serii Gwiezdne wojny – tryton zdecydowanie rzadziej odnajdziemy na początkach dobrze znanych utworów. Nielicznym przykładem jest słynna piosenka Maria z musicalu West Side Story. Dzieje się tak dlatego, że tryton jest dysonansem, a więc brzmi nieprzyjemnie dla ucha. Z tego powodu w średniowieczu nazywano go nawet diabolus in musica. W epokach przedromantycznych wykorzystywano go dość rzadko lub posługiwano się nim do wyrażania bólu i żalu. W romantyzmie zaś świadomie stosowano go jako symbol diabła. Później jego popularność rosła. Współcześnie, także ze względu na te historyczne skojarzenia, często możemy usłyszeć go w heavy metalu, choć występuje także w innych gatunkach, między innymi w bluesie.
Niezgodne i zgrzytliwe brzmienie trytonu jest niepokojące i drażniące. Sprawia wrażenie niedosytu i domaga się rozwiązania. Ma przy tym siłę, która fascynuje i buduje dramaturgię (stąd jego częsta obecność w ścieżkach dźwiękowych do filmów grozy). Można go posłuchać online, wybierając interwał tritone*.
Jak przetłumaczyć „brzydotę” i napięcie trytonu na język plastyki? To zadanie, do którego zostali zaproszeni wykładowcy Wydziału Malarstwa i Rysunku ASP we Wrocławiu oraz goście biorący udział w Biennale Malarstwa 2026 organizowanym przez tę uczelnię. Pięćdziesięcioro artystek i artystów podjęło muzyczno-plastyczne wyzwanie i już pod koniec maja zaprezentuje swoje prace w foyer NFM.
Pokazana na wystawie twórczość ukaże tytułowe hasło poprzez dzieła często dysonansowe, zawierające element obcy czy niepokojące formą lub treścią. Każde będzie inne. Każde zaskoczy jedynym w swoim rodzaju podejściem do tematu. Dzięki temu publiczność zobaczy bogatą, różnorodną ekspozycję i odnajdzie w niej wizualne trytony.
Marta Szymczakowska
Kuratorka wystawy
(*Dzięki uprzejmości https://virtualpiano.online/)
Kuratorzy pomocniczy: Jakub Leniart, Katarzyna Tomaszewska
Artyści: Karol Babicz, Paweł Baśnik, Piotr Błażejewski, Marta Borgosz, Adam Chmielowiec, Jacek Dłużewski, Katarzyna Frankowska, Malwina Gaj, Marcelina Groń, Jarosław Grulkowski, Miles Hall, Łukasz Huculak, Joanna Jamrozińska, Jacek Jarczewski, Janusz Jaroszewski, Jarek Jeschke, Wojciech Kaniowski, Joanna Kaucz, Piotr Kielan, Agnieszka Kłos, Piotr Kmita, Anna Kołodziejczyk, Monika Konieczna, Grzegorz Kozera, Anna Maria Kramm, Damian Kula, Marek Kulig, Jakub Leniart, Paweł Lewandowski-Palle, Michał Marek, Daria Milecka, Kamil Moskowczenko, Sylwia Mucha, Jarosława Pabich-Szmyt, Przemek Pintal, Marlena Promna, Alicja Pruchniewicz, Wojciech Pukocz, Bartosz Radziszewski, Sonia Ruciak, Katarzyna Rutkowska, Patrycja Sap-Przedwojewska, Piotr Saul, Krzysztof Skarbek, Anna Szewczyk, Marta Szymczakowska, Sławomir Toman, Katarzyna Tomaszewska, Tomasz Wiktor, Marian Wołczuk
