Obie zachowane pasje Johanna Sebastiana Bacha należą do najwybitniejszych osiągnięć muzyki baroku i od trzech stuleci wyznaczają horyzont europejskiej twórczości sakralnej. Podczas koncertu Wrocławskiej Orkiestry Barokowej, Chóru NFM oraz Chóru Chłopięcego NFM pod batutą maestra Andrzeja Kosendiaka zabrzmi wcześniejsza, bardziej zwarta i dramatyczna Pasja wg św. Jana.
Prawykonanie utworu odbyło się w Wielki Piątek 7 kwietnia 1724 roku w lipskim kościele św. Mikołaja. Bach pełnił wówczas funkcję kantora w pobliskiej parafii św. Tomasza, odpowiadając za muzyczną oprawę najważniejszych uroczystości roku liturgicznego. Pasja powstała na zamówienie rady miejskiej i od początku miała stanowić nie tylko dzieło artystyczne, lecz także głęboko przeżywane wydarzenie duchowe. Już otwierający ją chór Herr, unser Herrscher wprowadza słuchaczy w świat intensywnego napięcia i dramatycznej ekspresji, w opowieść o męce i śmierci Chrystusa, opartą na dwóch rozdziałach Ewangelii św. Jana – od momentu pojmania w Ogrodzie Oliwnym aż po złożenie ciała do grobu – uzupełnioną fragmentami Ewangelii św. Mateusza oraz poezją współczesnych Bachowi autorów. Narrację prowadzi Ewangelista, którego recytatywy nadają historii płynność i dramaturgiczną logikę. W dialogach pojawiają się postaci Jezusa, Piotra i Piłata, a chór wciela się zarówno w tłum uczestniczący w wydarzeniach, jak i w komentatora. Recytatywy popychają akcję naprzód, natomiast arie zatrzymują czas – stają się przestrzenią refleksji, modlitwy i osobistego przeżycia. Kompozycja podzielona jest na dwie części – w czasach jej autora przedzielało je kazanie.
Bogate, starannie dobrane instrumentarium nadaje dziełu wyjątkową barwę. Obój da caccia, viola d’amore, viola da gamba czy lutnia wprowadzają subtelne odcienie brzmienia, współtworząc emocjonalny wymiar Pasji. Porusza ona zarówno rozmachem, jak i skupieniem. Bach wielokrotnie powracał do niej, dokonując licznych poprawek i rewizji. Jak zauważył wybitny badacz jego twórczości, Christian Wolff, możemy mówić wręcz o kilku „Pasjach Janowych” – tak znaczące były wprowadzane przez kompozytora zmiany. Ta nieustanna praca nad utworem świadczy o jego szczególnym znaczeniu w dorobku lipskiego kantora. Ponad trzysta lat po prawykonaniu Pasja wg św. Jana wciąż zachwyca intensywnością wyrazu i dramatyczną siłą. Doświadczanie jej na żywo pozwala w pełni zanurzyć się w bogactwie muzyki – od potężnych, przejmujących chórów, po liryczne arie – i na nowo odkryć dzieło, które niezmiennie porusza słuchaczy swoją głębią i aktualnością.
